Trafikte çarpışmanın hemen ardından gelen birkaç dakika, sürücülerin en hazırlıksız yakalandığı andır. Araçlar hasarlı, ortalık karışık ve iki taraf da ne yapacağını tam bilmiyor. Oysa yaralanmanın olmadığı kazalarda süreç aslında basit: taraflar polis beklemeden kendi tutanaklarını tutabiliyor.
Bu belgenin adı Maddi Hasarlı Kaza Tespit Tutanağı. Sigorta şirketinin hasarı ödemesi doğrudan bu belgeye dayandığı için, yanlış ya da eksik doldurulmuş bir tutanak günler sonra ciddi bir sorun olarak geri dönebiliyor.
Hangi Kazada Kendi Tutanağınızı Tutabilirsiniz?
Tutanağın taraflarca doldurulabilmesi için dört şartın birlikte sağlanması gerekiyor:
- Kaza yalnızca maddi hasarlı olmalı. Yaralanma ya da ölüm varsa taraflar tutanak tutamaz.
- Sürücülerin belgeleri geçerli olmalı. Ehliyetsiz ya da belgesi geçici olarak geri alınmış bir sürücü varsa süreç değişir.
- Alkol ya da uyuşturucu şüphesi bulunmamalı. Şüphe varsa kolluk çağrılır.
- Taraflar kazanın oluş şekli üzerinde anlaşmalı. Anlaşmazlık varsa tutanak tutulamaz.
Kazaya karışan en az iki taraf bulunması da gerekiyor. Tek araçlı olaylarda süreç farklı işliyor.
Kolluk Çağırmanın Zorunlu Olduğu Durumlar
Yukarıdaki şartlardan biri bile karşılanmıyorsa polis ya da jandarma çağırmak gerekiyor. Pratikte en sık karşılaşılan durumlar:
- Kazada yaralanan biri varsa
- Taraflardan biri olay yerinden ayrılmışsa
- Sürücülerden biri alkollü görünüyorsa
- Kimin kusurlu olduğu konusunda anlaşma sağlanamıyorsa
- Kamu malına zarar verilmişse (aydınlatma direği, bariyer, trafik levhası)
- Araçlardan biri kamu kurumuna aitse
Bu durumlarda kendi aranızda tutanak doldurup ayrılmak, sonradan tazminat sürecini tıkayabilir.
Olay Yerinde Yapılacaklar
Tutanağa geçmeden önce güvenlik geliyor. Sıralama şu olmalı:
- Dörtlü flaşörleri açın. Aracın görünürlüğü ilk önceliktir.
- Reflektörü yerleştirin. Şehir içinde ve şehirlerarası yolda mesafe farklıdır; arkadan gelenin sizi zamanında görmesi esastır.
- Kendinizi güvene alın. Özellikle otoyolda araç içinde beklemek yerine bariyerin dışına geçin.
- Fotoğraf çekin. Araçları yerinden oynatmadan önce çekim yapın. Bu adım atlandığında tutanak tek başına yetersiz kalabiliyor.
- Trafiği aksatmayacak şekilde kenara çekin. Fotoğraflar tamamlandıysa araçları yol kenarına almak gerekir.
Fotoğraf çekerken araçların birbirine göre konumu, plakalar, hasar gören bölgeler, yol çizgileri ve varsa trafik levhaları kadrajda olmalı. Geniş açı ve yakın çekim birlikte olsun.
Tutanakta Eksiksiz Olması Gerekenler
Formda yer alması gereken bilgiler:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| Kaza bilgisi | Tarih, saat ve kazanın gerçekleştiği yerin açık adresi |
| Sürücü bilgileri | Ad soyad, T.C. kimlik numarası, ehliyet bilgisi, iletişim |
| Araç bilgileri | Plaka, marka, model, ruhsat sahibi |
| Sigorta bilgileri | Zorunlu trafik sigortası poliçe numarası ve şirket adı |
| Kaza krokisi | Araçların konumu, yön okları, şerit ve kavşak durumu |
| Hasar bilgisi | Her araçta hasar gören bölümler |
| İmzalar | Her iki sürücünün imzası |
Kroki bölümü ciddiye alınmalı. Çizim sanatsal olmak zorunda değil ama araçların hangi yönden geldiği, hangi şeritte olduğu ve çarpışma noktası anlaşılır olmalı.
e-Devlet Üzerinden Dijital Tutanak
Kâğıt form artık tek seçenek değil. Maddi hasarlı kazalarda e-Devlet mobil uygulaması üzerinden dijital tutanak oluşturmak mümkün. Bu yol iki avantaj sağlıyor:
- Araç, sigorta ve kimlik bilgileri sistemden geldiği için yazım hatası riski azalıyor.
- Fotoğraflar doğrudan tutanağa ekleniyor, ayrıca teslim etmek gerekmiyor.
Yanınızda basılı form yoksa dijital seçenek işi kurtarır. Yine de telefon şarjının bittiği ya da çekim sorununun yaşandığı durumlar için torpido gözünde bir basılı form bulundurmak hâlâ mantıklı.
Beş İş Günü Kuralı
Tutanağı doldurmak tek başına yeterli değil. Tutanağın ve kaza fotoğraflarının, kazayı takip eden en geç 5 iş günü içinde ilgili sigorta şirketine teslim edilmesi ya da mobil uygulama üzerinden sisteme yüklenmesi gerekiyor.
Bu süre kaçırıldığında hasar dosyası açılırken sorun yaşanabiliyor. Tutanak doldurulduğu gün sigorta şirketini aramak, süreci en baştan doğru başlatmanın yolu.
Sık Yapılan Hatalar
- İmzasız ayrılmak. Tutanağın her iki sürücü tarafından imzalanması gerekiyor. İki taraf da imzalamadan olay yerinden ayrılırsa tutanak çoğu zaman işleme alınmıyor.
- Araçları fotoğraf çekmeden çekmek. Kenara alma refleksi anlaşılır ama çarpışma anındaki konumu belgeleyen tek şey o fotoğraflar.
- Poliçe numarasını yazmamak. Sigorta bilgisi eksik bir tutanak, hasar dosyasını yavaşlatıyor.
- Sözlü anlaşmayla ayrılmak. "Sen benimkini yaptır, ben seninkini" şeklindeki anlaşmaların hukuki karşılığı yok; taraflardan biri vazgeçtiğinde elinizde belge kalmaz.
- Adresi eksik yazmak. Kazanın gerçekleştiği yerin açık adresi, tarih ve saatiyle birlikte tutanakta yer almalı.
- Kusur oranını tartışmak. Kusur değerlendirmesini sigorta şirketleri ve tutanak yapar. Olay yerinde tartışmak yerine krokiyi doğru çizmek daha işlevsel.
Tutanak Sonrası Süreç
Tutanak teslim edildikten sonra dosya sigorta şirketine geçiyor ve kusur değerlendirmesi yapılıyor. Karşı tarafın zorunlu trafik sigortası, kusuru oranında karşı araçtaki hasarı karşılıyor. Kendi aracınızdaki hasarın karşılanması için kasko gerekiyor.
Zorunlu trafik sigortasının kapsamı ve işleyişi için zorunlu trafik sigortasında yeni dönem yazısına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaza tespit tutanağını kimler tutabilir?
Kaza yalnızca maddi hasarlıysa, sürücülerin belgeleri geçerliyse, alkol veya uyuşturucu şüphesi yoksa ve taraflar kazanın oluş şekli üzerinde anlaşabiliyorsa sürücüler kendi tutanaklarını tutabilir. Bu şartlardan biri sağlanmıyorsa polis veya jandarma çağrılmalıdır.
Yaralanma varsa tutanak tutulur mu?
Tutulmaz. Yaralanma ya da ölümün olduğu kazalarda taraflar kendi tutanaklarını dolduramaz; kolluk kuvvetlerinin olay yerine gelmesi gerekir.
Kaza tespit tutanağı e-Devlet'ten tutulabilir mi?
Tutulabilir. Maddi hasarlı kazalarda e-Devlet mobil uygulaması üzerinden dijital tutanak oluşturmak mümkün. Araç ve sigorta bilgileri sistemden geldiği için yazım hatası riski azalıyor, fotoğraflar da doğrudan tutanağa ekleniyor.
Tutanağı sigortaya kaç günde vermek gerekir?
Tutanağın ve kaza fotoğraflarının, kazayı takip eden en geç 5 iş günü içinde ilgili sigorta şirketine teslim edilmesi veya mobil uygulama üzerinden sisteme yüklenmesi gerekiyor.
Tutanağı tek taraf imzalarsa geçerli olur mu?
Kural olarak her iki sürücünün de imzalaması gerekiyor. İki taraf da imzalamadan olay yerinden ayrılırsa tutanak çoğu zaman işleme alınmaz.
Kaza yerinde önce ne yapılmalı?
Önce güvenlik: dörtlü flaşörleri açın, reflektörü yerleştirin ve kendinizi güvenli bir alana alın. Ardından araçları yerinden oynatmadan fotoğraf çekin; ancak bundan sonra araçları kenara alıp tutanağı doldurun.
Araçları çekmeden önce fotoğraf çekmek şart mı?
Şart. Çarpışma anındaki konumu belgeleyen tek kanıt o fotoğraflardır. Araçların birbirine göre konumu, plakalar, hasarlı bölgeler, yol çizgileri ve trafik levhaları kadrajda olmalı; geniş açı ve yakın çekimi birlikte alın.
Kusur oranını kim belirler?
Kusur değerlendirmesi tutanak ve deliller üzerinden sigorta şirketleri tarafından yapılır. Olay yerinde kusur tartışmak yerine krokiyi doğru çizmek ve bilgileri eksiksiz yazmak daha işlevseldir.