Şehir içinde birbirine benzeyen üç araç var: paylaşımlı elektrikli scooter, elektrikli bisiklet ve elektrikli motosiklet. Görüntüleri yakın, hızları çoğu zaman yakın, fiyatları bile karşılaştırılabilir. Mevzuat açısından ise üçü tamamen ayrı kategorilerde ve sadece birinde ehliyet aranmıyor.
Ayrımı yapan şey markası veya görünüşü değil, iki teknik değer: azami hız ve motor gücü. Bu iki sayı, aracın hangi tanımın içine düştüğünü ve dolayısıyla sürücüsünden ne isteneceğini belirliyor.
Üç Araç, Üç Ayrı Kural
| Araç | Teknik sınır | Sürücü belgesi |
|---|---|---|
| Elektrikli bisiklet | Azami sürekli anma gücü 0,25 kW'ı geçmeyen, hızlandıkça gücü düşen ve 25 km/s'ten sonra gücü kesilen | Gerekmiyor (bisiklet sayılır) |
| E-skuter | Hızı en fazla 25 km/saate ulaşan, ayakta kullanılan elektrikli taşıt | Gerekmiyor |
| Elektrikli moped | Azami hız 45 km/s, azami sürekli nominal güç çıkışı 4 kW'ı geçmeyen | En az M sınıfı |
| Elektrikli motosiklet | Bu değerlerin üzeri | Güce göre A1, A2 veya A |
E-Skuter: 25 km/s Sınırı ve Ehliyetsiz Kullanım
14 Nisan 2021 tarihli ve 31454 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrikli Skuter Yönetmeliği, e-skuteri şöyle tanımlıyor: hızı en fazla 25 km/saate ulaşan, tekerlekli, fren mekanizmasına sahip, ayak tahtası ve tutamağı olabilen, dikey bir direksiyon mekanizması içerebilen ve ayakta kullanılan elektrikli taşıt.
Bu tanıma giren bir araç için sürücü belgesi aranmıyor. Ancak "ehliyet istemiyor" ile "kural yok" aynı şey değil: yönetmelik e-skuter sürücüsüne uyulması zorunlu bir kurallar listesi getiriyor ve bunların ihlali idari yaptırıma tabi.
E-Skuterde Yasak Olanlar
Yönetmeliğin 5. maddesine göre e-skuterin şu şekillerde sürülmesi yasak:
- Ayrı bisiklet yolu veya bisiklet şeridi varken taşıt yolunda sürülmesi
- Otoyol, şehirler arası karayolları ve azami hız sınırı 50 km/s üzerinde olan karayollarında sürülmesi
- İkiden fazlasının taşıt yolunun bir şeridinde yan yana sürülmesi
- Yaya yollarında sürülmesi
- Başka bir araca bağlanarak, asılıp tutunarak sürülmesi
- İzin alınarak yapılan gösteriler dışında akrobatik hareketlerle sürülmesi
- Manevra için işaret verme hâlleri dışında tek elle sürülmesi
- Yayaların, engellilerin veya hareket kısıtlılığı olan kişilerin geçişini engelleyecek şekilde park edilmesi
Aynı maddede araç üstünde de yasaklar sayılıyor: sürücü dışında başka kişi taşınamıyor ve sırtta taşınabilen kişisel eşya dışında yük taşınamıyor. "Arkaya bir kişi daha alma" alışkanlığının mevzuattaki karşılığı bu.
Gece Kullanımda Zorunlu Donanım
Yönetmelik, e-skuterin gece diğer sürücüler ve yayalar tarafından fark edilebilmesi için üç donanımı zorunlu tutuyor:
- Önde beyaz ışık veren ve en az 20 metre önü aydınlatabilen bir adet far
- Arkada kırmızı renkte ışık veren bir lamba ve kırmızı reflektör
- 30 metreden duyulabilecek ses çıkaran zil, korna veya benzeri bir ses aleti
Kask yönetmelikte e-skuter sürücüsü için zorunlu tutulmuş değil; paylaşımlı e-skuter işletmecilerine yüklenen görev, kask ve reflektörlü ceket gibi ekipmanların kullanımı konusunda kullanıcıyı bilgilendirmek. Zorunlu olmaması, kaskın 25 km/s hızda düşen bir sürücü için işe yaramadığı anlamına gelmiyor.
15 Yaş Kuralı Aslında Kime Yönelik?
E-skuterde çok tekrarlanan "15 yaş sınırı" bilgisinin kaynağı, yönetmeliğin işletmecilere getirdiği yükümlülük: yetki belgesi sahipleri, 15 yaşını bitirmemiş olanlara hizmet veremez.
Bu hüküm doğrudan sürücüye değil, paylaşımlı e-skuter işletmecisine yönelik bir yasak. Yani kural, kiralama uygulamasının 15 yaşından küçüğe araç vermemesini gerektiriyor. Kendi e-skuterini kullanan bir çocuk içinse yönetmelikte ayrı bir yaş hükmü yer almıyor; bu durumda Karayolları Trafik Kanunu'nun genel kuralları ve velinin sorumluluğu devreye giriyor.
Elektrikli Bisiklet Nerede Duruyor?
Karayolları Trafik Kanunu, elektrikli bisikleti bisiklet sınıfının içinde sayıyor. Şartı net: azami sürekli anma gücü 0,25 kW'ı geçmeyecek, hızlandıkça gücü düşecek ve hızı 25 km/saate ulaştıktan sonra ya da pedal çevrilmeye ara verildikten hemen sonra gücü tamamen kesilecek.
Buradaki kilit ifade pedal desteği. Pedal çevrilmediği hâlde gaz koluyla ilerleyen, 25 km/s'ten sonra da çekmeye devam eden bir araç bisiklet tanımının dışına çıkıyor. Görünüşü bisiklete benzese de o araç artık moped sayılıyor ve tescil, plaka, sigorta ve sürücü belgesi yükümlülükleri doğuyor.
Elektrikli Moped: 4 kW ve 45 km/s Eşiği
Kanundaki moped tanımı elektrikli araçları da kapsıyor: azami hızı saatte 45 kilometreyi, elektrik motorluysa azami sürekli nominal güç çıkışı 4 kilovatı geçmeyen iki veya üç tekerlekli taşıtlar. Aynı özelliklere sahip, net ağırlığı 350 kilogramı aşmayan dört tekerlekli araçlar da bu sınıfta. Elektrikli araçların net ağırlığı hesaplanırken batarya ağırlığı dikkate alınmıyor.
Bu tanıma giren bir elektrikli araç için en az M sınıfı sürücü belgesi gerekiyor. M sınıfı, üst sınıf belgelerin kapsamında olduğu için A veya B sınıfı sürücü belgesi olanın ayrıca M alması gerekmiyor.
Elektrikli Motosiklette Hangi Sınıf Gerekir?
Araç 4 kW ve 45 km/s eşiğini aşıyorsa motosiklet sayılıyor ve sınıflandırma yine kilovat üzerinden yapılıyor: gücü 11 kW'ı geçmeyenler A1, 35 kW'ı geçmeyenler A2, üstü ise A sınıfı sürücü belgesi istiyor. A1 ve A2'de ayrıca gücün ağırlığa oranı sınırı da aranıyor.
Elektrikli motosikletlerde bu ayrım özellikle önemli, çünkü elektrikli motorlar küçük gövdelerden yüksek güç çıkarabiliyor ve gücün ağırlığa oranı beklenenden kolay aşılabiliyor. Hesabın nasıl yapıldığını ve yanlış sınıfla yakalanmanın bedelini motosiklet ehliyeti sınıfları ve kW hesabı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Satın Almadan Önce Bakılacak Yer
Ürün sayfasındaki "ehliyetsiz kullanılır" ibaresi bağlayıcı değil. Belirleyici olan, aracın uygunluk belgesinde ve varsa ruhsatında yazan azami hız ile sürekli nominal güç değerleri. Satıcının yazılımla hız sınırlaması yaptığı, sonradan kaldırılabilen araçlarda sorumluluk kullanan kişide kalıyor.
Tescile tabi bir araç aldıysanız zorunlu trafik sigortası ve araç muayenesi yükümlülükleri de doğuyor. Sürücü belgesi süreci için ehliyet nasıl alınır rehberimize, sınıf karşılaştırması için ehliyet sınıfları yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Elektrikli scooter için ehliyet gerekir mi?
Elektrikli Skuter Yönetmeliği'ndeki tanıma uyan, yani hızı en fazla 25 km/saate ulaşan e-skuterler için sürücü belgesi aranmıyor. Bu sınırın üzerindeki araçlar e-skuter sayılmadığı için güçlerine göre M, A1, A2 veya A sınıfı sürücü belgesi gerektiriyor.
E-skuter kaldırımda sürülebilir mi?
Sürülemez. Yönetmelik e-skuterin yaya yollarında sürülmesini açıkça yasaklıyor. Ayrı bisiklet yolu veya şeridi varken taşıt yolunda sürmek de yasak; öncelikli kullanım alanı bisiklet yolu ve şeridi.
E-skutere iki kişi binilebilir mi?
Binilemez. Yönetmelik, e-skuterde sürücü dışında başka kişilerin taşınmasını ve sırtta taşınabilen kişisel eşya dışında yük taşınmasını yasaklıyor.
Kaç yaşından itibaren e-skuter kullanılabilir?
Yönetmelikteki hüküm işletmeciye yönelik: yetki belgesi sahipleri 15 yaşını bitirmemiş olanlara hizmet veremiyor. Yani paylaşımlı e-skuter kiralamak için 15 yaşın doldurulmuş olması gerekiyor.
Elektrikli bisiklet için ehliyet ve plaka gerekir mi?
Azami sürekli anma gücü 0,25 kW'ı geçmeyen, 25 km/s'ten sonra gücü kesilen pedal destekli elektrikli bisikletler kanunen bisiklet sayılıyor ve sürücü belgesi istemiyor. Bu değerleri aşan araçlar moped kapsamına girip tescil, plaka ve sürücü belgesi yükümlülüğü doğuruyor.
50 cc motor ile elektrikli moped arasında ehliyet farkı var mı?
Yok. Kanun ikisini de moped (motorlu bisiklet) sayıyor: içten yanmalıda 50 cm³, elektriklide 4 kW sürekli nominal güç sınırı geçerli. Her ikisi için de en az M sınıfı sürücü belgesi gerekiyor.
E-skuterde kask takmak zorunlu mu?
Yönetmelik kaskı e-skuter sürücüsü için zorunlu tutmuyor; paylaşımlı e-skuter işletmecilerine kask ve reflektörlü ceket gibi ekipmanlar konusunda kullanıcıyı bilgilendirme yükümlülüğü getiriyor.