Motor, yakıttaki kimyasal enerjiyi harekete çeviren makinedir. Sınavda motorun tamiri sorulmaz; hangi parçanın ne işe yaradığı ve arıza belirtileri sorulur.
Dört zamanlı çevrim
Motorun bir tam çevrimi dört aşamadan oluşur ve sırası asla değişmez:
| Zaman | Olan |
|---|---|
| 1. Emme | Piston aşağı iner, silindire hava (dizel) veya hava-yakıt karışımı (benzinli) alınır. |
| 2. Sıkıştırma | Piston yukarı çıkar, karışım sıkıştırılır; basınç ve sıcaklık yükselir. |
| 3. Ateşleme (İş) | Yakıt yanar, piston aşağı itilir. Güç bu zamanda üretilir. |
| 4. Egzoz | Piston yukarı çıkar, yanmış gazlar dışarı atılır. |
Kısaltarak: Emme → Sıkıştırma → Ateşleme → Egzoz. Sınavda sıra karıştırılarak sorulur.
Benzinli ve dizel motor farkı
Benzinli motorda hava-yakıt karışımı silindire birlikte alınır ve buji kıvılcımıyla ateşlenir.
Dizel motorda yalnızca hava alınır, çok yüksek oranda sıkıştırılır ve ısınan havanın içine yakıt püskürtülür; kendiliğinden tutuşur. Bu yüzden dizel motorda buji yoktur — bunun yerine soğukta çalıştırmayı kolaylaştıran kızdırma bujisi bulunur, ki o da ateşleme yapmaz, havayı ön ısıtır.
Buradan çıkan klasik sınav sorusu: dizel araç marşa basıldığında dönüyor ama çalışmıyorsa, yakıt da varsa, sorun bujide olamaz — büyük olasılıkla yakıt sistemine hava girmiştir. Yakıtın bitmesi veya filtre değişimi sonrası bu olur ve havanın boşaltılması gerekir.
Temel parçalar ve görevleri
- Silindir ve piston: Yanma burada olur, piston doğrusal hareket eder.
- Krank mili: Pistonun doğrusal hareketini dairesel harekete çevirir.
- Eksantrik (kam) mili: Supapların doğru zamanda açılıp kapanmasını sağlar.
- Supaplar: Emme supabı karışımı alır, egzoz supabı gazı atar.
- Triger kayışı: Krank ile eksantrik milinin uyumlu çalışmasını sağlar. Kilometresi geldiğinde değiştirilmezse kopar; supap ve piston çarpışır, ağır motor hasarı oluşur.
- Volan: Motorun düzgün dönmesini sağlar, ataleti korur.
- Karter: Motor yağının toplandığı alt hazne.
Motor neden zorlanır?
- Düşük viteste yüksek hızda gitmek (yüksek devir)
- Yüksek viteste düşük hızda gitmek (motoru boğmak)
- Soğukken hemen yüksek devire çıkmak
- Yağ ve soğutma suyunu kontrol etmemek
Kısa özet
Sıra: emme, sıkıştırma, ateşleme, egzoz — güç ateşleme zamanında üretilir. Benzinlide buji ateşler, dizelde sıkıştırma ısısı tutuşturur; dizelde buji yoktur. Triger kayışı zamanında değiştirilmezse motor ağır hasar görür.