Motorun iki büyük düşmanı vardır: sürtünme ve aşırı ısı. Yağlama birinciyle, soğutma ikinciyle mücadele eder. Her ikisinin arızası da motoru kısa sürede kullanılamaz hâle getirir.
Motor yağının görevleri
- Yağlama: Hareketli parçalar arasında film oluşturup sürtünmeyi azaltır.
- Soğutma: Sürtünmeden doğan ısının bir kısmını taşır.
- Temizleme: Metal talaşı ve kurumu süzülmek üzere taşır.
- Sızdırmazlık: Piston ile silindir arasında yardımcı conta görevi görür.
- Korozyonu önleme: Metal yüzeyleri paslanmaya karşı korur.
Yağ ikaz lambası (yağdanlık şeklinde, kırmızı) yanarsa: bu bir uyarı değil, dur işaretidir. Yağ basıncı düşmüştür. Yapılacak olan motoru derhal durdurmak ve güvenli bir yere çekmektir. "Servise kadar gideyim" demek motoru sarar; onarım bedeli motorun kendisi kadar olabilir.
Yağ kontrolü
Araç düz zeminde, motor durmuş ve birkaç dakika beklemişken yağ çubuğuyla ölçülür. Seviye alt ve üst çizgi arasında olmalıdır. Az yağ yağlamayı bozar; fazla yağ da zararlıdır — köpürür, basınç yapar, contaları zorlar.
Yağın rengi koyulaşmışsa mutlaka arızalı demek değildir; yağ kirleri topladığı için zaten kararır. Önemli olan periyodik değişimdir.
Soğutma sistemi
Yanma sırasında oluşan ısının bir kısmı dışarı atılmalıdır. Sistemin parçaları:
- Radyatör: Sıcak suyun havayla soğutulduğu yer.
- Su pompası (devirdaim): Soğutma suyunu dolaştırır.
- Termostat: Motor ısınana kadar suyun radyatöre gitmesini engeller; motorun çabuk ısınmasını sağlar. Arızalanırsa ya motor geç ısınır ya da hararet yapar.
- Fan: Radyatöre hava üfler, özellikle düşük hızda ve trafikte gereklidir.
- Hortumlar ve genleşme deposu
Soğutma suyuna antifriz katılır: kışın donmayı, yazın kaynamayı geciktirir ve korozyonu önler. Sadece su kullanmak kışın blok çatlamasına yol açabilir.
Araç hararet yaparsa
- Araç güvenli bir yere çekilir, motor durdurulur (bazı durumlarda rölantide bırakıp fanın çalışmasını beklemek önerilir, ama gösterge kırmızıdaysa durdurulur).
- Radyatör kapağı sıcakken kesinlikle açılmaz. İçerideki basınçlı kaynar su fışkırır ve ciddi yanığa yol açar.
- Motor soğuyana kadar beklenir (en az 20-30 dakika).
- Soğuduktan sonra seviye kontrol edilir, gerekiyorsa azar azar su eklenir; sıcak motora birden soğuk su dökmek motor bloğunu çatlatabilir.
Isı göstergesi
Normal çalışma sıcaklığı gösterge ortasıdır. İbre kırmızıya yaklaşıyorsa: klima kapatılır, kalorifer açılır (motordan ısı çeker), araç durdurulup kontrol edilir.
Kısa özet
Yağ lambası yanarsa motor derhal durdurulur. Yağ düz zeminde ve motor kapalıyken kontrol edilir; fazla yağ da zararlıdır. Radyatör kapağı sıcakken açılmaz. Antifriz hem donmayı hem kaynamayı önler. Hararet yaparsa kalorifer açılır.