Yağlama ve Soğutma Sistemi

Motorun iki büyük düşmanı vardır: sürtünme ve aşırı ısı. Yağlama birinciyle, soğutma ikinciyle mücadele eder. Her ikisinin arızası da motoru kısa sürede kullanılamaz hâle getirir.

Motor yağının görevleri

Yağlama: Hareketli parçalar arasında film oluşturup sürtünmeyi azaltır.
Soğutma: Sürtünmeden doğan ısının bir kısmını taşır.
Temizleme: Metal talaşı ve kurumu süzülmek üzere taşır.
Sızdırmazlık: Piston ile silindir arasında yardımcı conta görevi görür.
Korozyonu önleme: Metal yüzeyleri paslanmaya karşı korur.

Yağ ikaz lambası (yağdanlık şeklinde, kırmızı) yanarsa: bu bir uyarı değil, dur işaretidir. Yağ basıncı düşmüştür. Yapılacak olan motoru derhal durdurmak ve güvenli bir yere çekmektir. "Servise kadar gideyim" demek motoru sarar; onarım bedeli motorun kendisi kadar olabilir.

Yağ kontrolü

Araç düz zeminde, motor durmuş ve birkaç dakika beklemişken yağ çubuğuyla ölçülür. Seviye alt ve üst çizgi arasında olmalıdır. Az yağ yağlamayı bozar; fazla yağ da zararlıdır — köpürür, basınç yapar, contaları zorlar.

Yağın rengi koyulaşmışsa mutlaka arızalı demek değildir; yağ kirleri topladığı için zaten kararır. Önemli olan periyodik değişimdir.

Soğutma sistemi

Yanma sırasında oluşan ısının bir kısmı dışarı atılmalıdır. Sistemin parçaları:

Radyatör: Sıcak suyun havayla soğutulduğu yer.
Su pompası (devirdaim): Soğutma suyunu dolaştırır.
Termostat: Motor ısınana kadar suyun radyatöre gitmesini engeller; motorun çabuk ısınmasını sağlar. Arızalanırsa ya motor geç ısınır ya da hararet yapar.
Fan: Radyatöre hava üfler, özellikle düşük hızda ve trafikte gereklidir.
Hortumlar ve genleşme deposu

Soğutma suyuna antifriz katılır: kışın donmayı, yazın kaynamayı geciktirir ve korozyonu önler. Sadece su kullanmak kışın blok çatlamasına yol açabilir.

Araç hararet yaparsa

Araç güvenli bir yere çekilir, motor durdurulur (bazı durumlarda rölantide bırakıp fanın çalışmasını beklemek önerilir, ama gösterge kırmızıdaysa durdurulur).
Radyatör kapağı sıcakken kesinlikle açılmaz. İçerideki basınçlı kaynar su fışkırır ve ciddi yanığa yol açar.
Motor soğuyana kadar beklenir (en az 20-30 dakika).
Soğuduktan sonra seviye kontrol edilir, gerekiyorsa azar azar su eklenir; sıcak motora birden soğuk su dökmek motor bloğunu çatlatabilir.

Isı göstergesi

Normal çalışma sıcaklığı gösterge ortasıdır. İbre kırmızıya yaklaşıyorsa: klima kapatılır, kalorifer açılır (motordan ısı çeker), araç durdurulup kontrol edilir.

Kısa özet

Yağ lambası yanarsa motor derhal durdurulur. Yağ düz zeminde ve motor kapalıyken kontrol edilir; fazla yağ da zararlıdır. Radyatör kapağı sıcakken açılmaz. Antifriz hem donmayı hem kaynamayı önler. Hararet yaparsa kalorifer açılır.

Bu Konudan Örnek Sorular

Motor ve Araç Tekniği havuzundaki 379 sorudan rastgele 5 tanesi. Doğru cevaplar işaretli.

Aşağıdakilerden: I. Uzun süre marşa basılması II. Contalardan yağ kaçağı oluşması III. Aracın kısa mesafelerde kullanılması IV. Üreticinin tavsiye etmediği bir yağ kullanılması Yukarıdakilerden hangileri motorun yağ eksiltmesine neden olur?

I ve II II ve III II ve IV III ve IV

Açıklama: Motor yağı, ya contalardan dışarı sızarak (II) ya da uygun olmayan yağın yanma odasına karışıp yanmasıyla (IV) eksilir. Marşa basmak ve kısa mesafe kullanım yağ eksiltmesinin doğrudan nedeni değildir; bu yüzden yalnızca II ve IV doğrudur.

Marş motorunun normalden yavaş dönmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Yağ pompasının arızalanması Akü kutup başlarının gevşemesi ya da oksitlenmesi Buji kablolarının gevşek olması Alternatörün bozulması

Açıklama: Marş motoru çok yüksek akım çeker. Akü bağlantıları gevşek veya oksitlenmişse marş motoruna yeterli akım ulaşmaz ve motor ağır döner. Bu nedenle yavaş dönmenin başlıca sebebi akü kutup başlarının gevşemesi ya da oksitlenmesidir.

Motor yağının görevleriyle ilgili olarak: I. Hareketli parçalar arasındaki sürtünmeyi azaltır. II. Parçaların soğutulmasına yardımcı olur. III. Silindirde yakıtı ateşler. Yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Yalnız I I ve II II ve III I, II ve III

Açıklama: Motor yağı sürtünmeyi azaltır ve parçaların soğumasına yardımcı olur. Yakıtı ateşleme görevi yağa ait değildir (benzinde buji, dizelde sıkıştırma ateşler). Bu yüzden yalnızca I ve II doğrudur.

Bir motorun hararet yapmasıyla (aşırı ısınmasıyla) ilgili olarak: I. Soğutma suyunun azalması hararete yol açar. II. Vantilatör (fan) kayışının kopması hararete yol açar. III. Termostatın sürekli açık konumda kalması hararete yol açar. Yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Yalnız I I ve II II ve III I, II ve III

Açıklama: Soğutma suyunun azalması ve fan kayışının kopması hararete yol açar. Termostat açık kalırsa su sürekli dolaşır ve motor geç ısınır (soğuk çalışır), hararet yapmaz. Bu yüzden yalnızca I ve II doğrudur.

Bujilerin ayarının bozulması ya da aşınması durumunda araçta aşağıdakilerden hangisi görülür?

Motorun gücünün düşmesi Motorun aşırı ısınması Akünün kısa sürede boşalması Motorun yağ yakması

Açıklama: Bujiler yakıt-hava karışımını ateşler. Ayarsız ya da aşınmış bujiler ateşlemeyi bozar; bu da yakıt tüketimini artırırken motorun çekişini, yani gücünü düşürür.

Bu ders MEB sürücü kursu müfredatındaki Motor ve Araç Tekniği başlıklarını izler; metin EhliyetSınavı.org tarafından yazılmıştır. Mevzuat değişebildiğinden ceza tutarı ve süre gibi bilgiler için resmî kaynakları esas alın.
← Motor ve Araç Tekniği derslerinin tamamı