Motorun çalışabilmesi için üç şey aynı anda gerekir: yakıt, hava ve ateşleme. Bu üçünden biri eksikse motor ya çalışmaz ya da düzensiz çalışır.
Yakıt sisteminin parçaları
- Yakıt deposu: Yakıtın depolandığı yer.
- Yakıt pompası: Yakıtı depodan motora gönderir.
- Yakıt filtresi: Yakıttaki tortu ve suyu süzer. Tıkanırsa motor çekişten düşer, teklemeye başlar.
- Enjektör: Yakıtı ince zerrecikler hâlinde püskürtür. Kirlenirse yanma bozulur, tüketim artar.
- Hava filtresi: Motora giren havayı temizler.
Hava filtresi tıkanırsa motora yeterli hava giremez, karışım yakıt bakımından zenginleşir. Sonuç: yakıt tüketimi artar, güç düşer, egzozdan siyah duman gelir. Sınavda "yakıt tüketimini artıran sebep" sorusunun en sık cevabıdır.
Ateşleme sistemi (benzinli motorlarda)
- Akü: Elektriği depolar, marşa güç verir.
- Endüksiyon bobini: Akünün düşük voltajını, bujinin kıvılcım üretebilmesi için yüksek voltaja yükseltir.
- Buji: Silindirdeki karışımı kıvılcımla ateşler. Kirlenmiş veya tırnak aralığı bozulmuş buji teklemeye yol açar.
- Buji kabloları: Yüksek voltajı bujilere taşır.
Dizel motorda buji ve bobin bulunmaz; ateşleme sıkıştırma ısısıyla olur.
Şarj sistemi
- Alternatör: Motor çalışırken elektrik üretir ve aküyü şarj eder.
- Marş motoru: Motoru ilk hareket ettiren elektrik motorudur.
- Şarj (akü) ikaz lambası: Motor çalışırken yanıyorsa akü şarj olmuyor demektir; genelde alternatör veya kayış arızasıdır. Araç bir süre daha gider, sonra tamamen durur.
Marş motoru dönmüyorsa akü bitmiş veya bağlantılar gevşemiş olabilir. Marş dönüyor ama motor çalışmıyorsa sorun yakıt veya ateşleme tarafındadır.
Yakıt tüketimini artıran nedenler
- Tıkalı hava filtresi veya yakıt filtresi
- Kirli/arızalı enjektör, ayarsız buji
- Düşük lastik basıncı
- Ani hızlanma ve frenleme, yüksek devirde sürüş
- Gereksiz yük ve boş port bagaj
- Uzun süre rölantide bekletme
- Yanlış vites kullanımı
Yakıt ikmalinde dikkat
İkmal sırasında motor durdurulur, sigara içilmez, cep telefonu kullanılmaz. Yanlış yakıt alınırsa (benzinli araca dizel veya tersi) motor çalıştırılmaz; depo boşaltılmalıdır. Çalıştırmak yakıt sisteminin tamamına zarar verir.
Kısa özet
Hava filtresi tıkanınca tüketim artar ve güç düşer. Bobin voltajı yükseltir, buji ateşler. Alternatör aküyü şarj eder. Marş dönüyor ama çalışmıyorsa sorun yakıt veya ateşlemededir. Yanlış yakıt alındıysa motor çalıştırılmaz.