Hız tek başına kaza sebebi değildir; koşullara uymayan hız kaza sebebidir. Aynı 90 km/s kuru asfaltta güvenliyken buzlu yolda ölümcül olabilir.
Hız sınırları
Levha yoksa uygulanacak genel sınırlar (otomobil için):
| Yol | Otomobil |
|---|---|
| Yerleşim yeri içi | 50 km/s |
| Yerleşim yeri dışı (iki yönlü) | 90 km/s |
| Bölünmüş yol | 110 km/s |
| Otoyol | 130 km/s |
Araç cinsine göre bu değerler düşer; kamyon, otobüs ve çekicilerde sınırlar daha azdır. Levha varsa levha geçerlidir.
Ayrıca sürücü, hız sınırının altında olsa bile görüş, yol ve hava şartlarına göre hızını azaltmakla yükümlüdür.
Takip mesafesi
Pratik kural: takip mesafesi, hızın yarısı kadar metredir. 90 km/s hızda en az 45 metre, 100 km/s hızda en az 50 metre bırakılır.
Kaygan zeminde, sisli havada ve gece bu mesafe en az iki katına çıkarılır.
Takip mesafesinin amacı, öndeki araç ani fren yaptığında çarpmadan durabilmektir. Mesafe kısaldıkça sürücünün elinde kalan tek şey reflekstir — o da her zaman yetmez.
Duruş mesafesi neden uzar?
Bir aracın tam olarak durması iki aşamada olur:
- Tepki (intikal) mesafesi: Tehlikeyi görmekle frene basmak arasında geçen sürede alınan yol. Normal bir sürücüde tepki süresi yaklaşık 1 saniyedir; yorgunluk, alkol ve dikkat dağınıklığı bunu uzatır.
- Fren mesafesi: Frene basıldıktan sonra aracın durana kadar aldığı yol.
Duruş mesafesi = tepki mesafesi + fren mesafesi
Kritik nokta şudur: hız iki katına çıktığında fren mesafesi iki değil, yaklaşık dört katına çıkar. Bu yüzden hızdaki küçük artış, güvenlikte büyük kayıptır.
Fren mesafesini artıran etkenler
- Yüksek hız (en belirleyici etken)
- Islak, karlı, buzlu veya çamurlu zemin
- Aşınmış lastik, düşük lastik basıncı
- Yıpranmış fren balatası
- Aracın yüklü olması
- Yokuş aşağı eğim
ABS'in görevi
ABS'in amacı fren mesafesini kısaltmak değildir — bazı zeminlerde mesafeyi uzatabilir. Görevi, ani frende tekerleklerin kilitlenmesini önleyerek sürücünün direksiyon hâkimiyetini korumasını ve engelden kaçabilmesini sağlamaktır. Bu ayrım sınavda sıkça sorulur.
Hava ve yol şartları
- Yağmurun ilk dakikaları en tehlikeli andır: yol üzerindeki yağ ve toz suyla karışıp kayganlığı en üst seviyeye çıkarır.
- Su birikintisinde lastik yolla teması kaybedebilir (aquaplaning). Bu durumda fren yapılmaz, gaz kesilerek direksiyon sabit tutulur.
- Siste uzun far kullanılmaz — ışık sise çarpıp geri yansır ve görüşü daha da bozar. Sis lambası ve kısa far kullanılır.
- Buzlanma özellikle köprü üstlerinde ve gölgede kalan kesimlerde erken başlar.
Kısa özet
Takip mesafesi hızın yarısı kadar metredir, olumsuz şartlarda iki katı. Duruş mesafesi tepki + fren mesafesidir; hız iki katına çıkınca fren mesafesi dört katına çıkar. ABS mesafeyi kısaltmaz, direksiyon hâkimiyetini korur. Siste uzun far yakılmaz.