Bilinç, kişinin çevresinden gelen uyarıları algılayıp yanıt verebilmesidir. Bilinç bozukluğu hafif sersemlikten derin komaya kadar uzanır ve her derecesi acil kabul edilir.
Bayılma
Beyne giden kan akışının kısa süreli azalmasıyla oluşan, kendiliğinden düzelen bilinç kaybıdır. Sıcak ortam, uzun süre ayakta kalma, açlık, korku tetikleyebilir.
- Kişi sırtüstü yatırılır, ayakları 30 cm yükseltilir
- Sıkan giysiler (kravat, yaka, kemer) gevşetilir
- Ortam havalandırılır, kalabalık uzaklaştırılır
- Yüzüne su serpilmez, kolonya koklatılmaz, ağızdan bir şey verilmez
- Birkaç dakikada kendine gelmezse 112 aranır
Koma ve koma pozisyonu
Koma, uyarılara yanıt alınamayan derin bilinçsizlik hâlidir. En büyük tehlike dilin geriye kaçması ve kusmuğun soluk borusuna gitmesidir.
Bilinci kapalı ama solunumu olan yaralıya koma (yan yatış) pozisyonu verilir: yan yatırılır, alttaki kol öne uzatılır, üstteki bacak dizden bükülerek öne alınır, baş hafifçe geriye alınıp yere yakın tutulur. Böylece ağızdaki sıvı dışarı akar, hava yolu açık kalır.
Omurga yaralanması şüphesi varsa bu pozisyon ancak zorunlulukta ve gövde tek eksen tutularak verilir.
Havale (nöbet)
Kasılma ve titremeyle giden nöbet hâlidir. Amaç nöbeti durdurmak değil, kişinin kendine zarar vermesini önlemektir.
- Çevredeki sert ve kesici cisimler uzaklaştırılır, başının altına yumuşak bir şey konur
- Kasılmaları durdurmaya çalışılmaz, kişi tutulmaz
- Ağzına hiçbir şey konmaz — kaşık, mendil, parmak. Dişleri kırılabilir, boğulabilir
- Nöbet geçtikten sonra koma pozisyonu verilir
- Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse veya tekrarlarsa 112 aranır
Zehirlenmeler
Zehir vücuda üç yoldan girer: solunum, sindirim, deri.
Karbonmonoksit zehirlenmesi (soba, şofben, egzoz) trafikte de önemlidir: gaz renksiz ve kokusuzdur. Tipik belirti ciltte kiraz kırmızısı renktir — oksijensizliğe rağmen aldatıcı bir canlılık verir. Kişi derhal temiz havaya çıkarılır.
Sindirim yoluyla zehirlenmede kendiliğinden kusturulmaz. Özellikle asit, baz veya petrol ürünü içildiyse kusturmak yemek borusunu ikinci kez yakar.
Yanıklar
| Derece | Bulgu |
|---|---|
| 1. derece | Yalnızca kızarıklık ve ağrı |
| 2. derece | İçi sıvı dolu kabarcıklar (bül) |
| 3. derece | Derinin kömürleşmesi; sinirler öldüğü için ağrı azalabilir |
Yanan bölge 15-20 dakika soğuk suyun altında tutulur (buz değil). Kabarcıklar patlatılmaz. Yanığa diş macunu, yoğurt, salça sürülmez. Yapışan giysi çıkarılmaz. Yanık bölgedeki yüzük, saat, bilezik şişmeden önce çıkarılır.
Donma ve sıcak çarpması
Donmada bölge ovulmaz, doğrudan ateşe veya sıcak suya tutulmaz; ılık ortamda yavaş ısıtılır. Sıcak çarpmasında kişi serin ve havadar yere alınır, giysileri gevşetilir, bilinci açıksa azar azar sıvı verilir.
Kısa özet
Bayılanın ayakları yükseltilir, yüzüne su serpilmez. Bilinci kapalı ama soluyan kişiye koma pozisyonu verilir. Havalede ağza hiçbir şey konmaz, kasılma engellenmez. Kimyasal içen kusturulmaz. Yanık soğuk suyla soğutulur, bül patlatılmaz.