Vücuttaki kanın yaklaşık beşte birinin kaybı hayati tehlike yaratır. Bu yüzden ciddi kanama, solunum durmasından hemen sonra gelen ikinci acil durumdur.
Kanama çeşitleri
Kanamanın yerine göre
- Dış kanama: Kan vücut dışına akar, gözle görülür.
- İç kanama: Kan vücut boşluklarına dolar, dışarıdan görülmez. En tehlikelisidir çünkü fark edilmesi gecikir.
- Doğal deliklerden kanama: Kulak, burun, ağız, makat gibi yerlerden gelen kanama; genellikle iç bir yaralanmanın işaretidir.
Kanayan damara göre
| Atardamar | Toplardamar | Kılcal damar | |
|---|---|---|---|
| Rengi | Açık kırmızı | Koyu kırmızı | Kırmızı |
| Akışı | Kalp atışıyla uyumlu, fışkırır | Sürekli sızar | Yüzeyden sızar |
| Tehlike | Çok yüksek | Orta | Düşük |
Fışkırır tarzda açık renkli kanama görüldüğünde saniye kaybedilmez.
Dış kanamada ne yapılır?
Sıra şudur ve bu sıra sınavda sorulur:
- Doğrudan baskı. Temiz bir bez (yoksa elin kendisi) yaranın üzerine bastırılır. Bez kanla dolarsa çıkarılmaz, üzerine yenisi eklenir — çıkarmak pıhtıyı bozar.
- Yükseltme. Kanayan bölge, kırık yoksa kalp seviyesinin üstüne kaldırılır.
- Baskı noktası. Kanama durmuyorsa, kanayan bölgeyi besleyen atardamar kemik üzerine bastırılır (kolda iç kısım, bacakta kasık).
- Turnike. Yalnızca son çare olarak.
Turnike — sadece iki durumda
Turnike kan akışını tamamen keser ve doku ölümü riski taşır. Bu yüzden yalnızca:
- Baskı ile durdurulamayan büyük atardamar kanamalarında
- Uzuv kopmalarında
uygulanır. Her kanamada ilk seçenek olarak turnike takmak yanlıştır ve sınavda bu şık sıkça tuzak olarak konur.
Turnike uygulanırken:
- Genişliği en az 8-10 cm olan bez kullanılır; ip, tel, ince kablo gibi kesici malzeme kullanılmaz
- Kanayan yerin kalbe yakın tarafına, yaraya yakın bir noktaya uygulanır
- Uygulama saati mutlaka yazılır ve yaralının görünür bir yerine iliştirilir
- Turnikenin üstü örtülmez; sağlık ekibi görebilmelidir
İç kanama
Dışarıdan görülmediği için belirtilerden anlaşılır: ciltte solukluk ve soğukluk, hızlı ve zayıf nabız, hızlı yüzeysel solunum, huzursuzluk, susuzluk hissi, karında sertlik veya morarma.
İç kanama şüphesi olan kişide:
- Yaralı sırtüstü yatırılır, üzeri örtülerek sıcak tutulur
- Bacaklar (kırık yoksa) yükseltilir — şok pozisyonu
- Ağızdan hiçbir şey verilmez — su, yiyecek, ilaç dahil. Ameliyat ihtimali vardır.
- Vakit kaybedilmeden 112 aranır
Özel durumlar
Burun kanaması: Kişi oturtulur, başı öne eğilir (geriye değil — kan yutulur, mideyi bozar ve miktarı gizler). Burun kanatları 5 dakika sıkılır.
Kulak kanaması: Kafa travması sonrası kulaktan gelen kanama ciddi bir bulgudur. Kanama durdurulmaya çalışılmaz, tıkaç konmaz; yaralı kanayan kulak alta gelecek şekilde yan yatırılır ve derhal 112 aranır.
Saplanmış cisim: Kesinlikle çıkarılmaz. Cisim, çevresi desteklenerek sabitlenir; çıkarıldığında kanama şiddetlenir.
Kısa özet
Fışkıran açık renkli kan atardamardır ve aciliyeti en yüksek olandır. Sıra: baskı – yükseltme – baskı noktası – turnike. Turnike yalnızca durdurulamayan atardamar kanaması ve uzuv kopmasında, saati yazılarak uygulanır. İç kanamalıya ağızdan hiçbir şey verilmez.