Solunumu ve kalbi duran bir insanda beyin hücreleri 4-6 dakika içinde kalıcı hasar görmeye başlar. Ambulansın ortalama varış süresi bundan uzundur. Temel yaşam desteğini bilen bir kişi, o aradaki farkı kapatan tek şeydir.
Temel yaşam desteği nedir?
Solunumu ve/veya kalbi durmuş kişide, ilaç ve donanım kullanmadan, dışarıdan yapılan destekle beyne oksijen gitmesini sürdürme işlemidir. İki bileşeni vardır: kalp masajı (göğüs basısı) ve suni solunum.
Hava yolunu açma
Bilinci kapalı kişide en sık tıkanma sebebi dilin geriye kaçmasıdır. Bunu açmak için baş geri – çene yukarı pozisyonu verilir: bir el alına konur, diğer elin iki parmağıyla çene ucu yukarı kaldırılır.
Önemli istisna: Boyun travması şüphesi varsa (özellikle trafik kazalarında) baş aşırı geriye atılmaz. Bu durumda yalnızca çene öne çekilerek hava yolu açılmaya çalışılır.
Ağızda görünür bir yabancı cisim varsa parmakla çıkarılır. Görünmeyen cisim körlemesine aranmaz — daha derine itilebilir.
Kalp masajı (göğüs basısı)
- Yaralı sert ve düz bir zemine sırtüstü yatırılır. Yatak gibi yumuşak zeminde bası etkisizdir.
- Ellerin topuğu göğüs kemiğinin alt yarısına yerleştirilir, parmaklar kenetlenir.
- Kollar dirsekten bükülmez, omuzlar ellerin tam üstünde olur; güç kollardan değil vücut ağırlığından gelir.
- Yetişkinde 5-6 cm derinlikte bastırılır.
- Hız dakikada 100-120 basıdır.
- Her basıdan sonra göğsün tamamen geri yükselmesine izin verilir.
Uygulama oranı
| Bası / Solunum | Bası derinliği | Teknik | |
|---|---|---|---|
| Yetişkin | 30 / 2 | 5-6 cm | İki el |
| Çocuk (1-8 yaş) | 30 / 2 | Göğüs derinliğinin ⅓'ü (~5 cm) | Tek el |
| Bebek (0-1 yaş) | 30 / 2 | ~4 cm | İki parmak |
Tek kişi de iki kişi de uygulasa oran 30 bası – 2 solunum'dur. Bu oranın sorulduğu soru çok sık çıkar.
Suni solunum
Hava yolu açık pozisyondayken burun delikleri kapatılır, ilkyardımcı normal bir nefes alır ve yaralının ağzını tamamen kavrayacak şekilde 1 saniye süreyle üfler. Doğru uygulamanın göstergesi göğsün yükselmesidir. Göğüs yükselmiyorsa hava yolu tam açılmamış demektir; pozisyon düzeltilip tekrar denenir.
Ne zaman durulur?
- Yaralı kendiliğinden solumaya başladığında
- Sağlık ekibi devraldığında
- İlkyardımcı tükenip devam edemeyecek hâle geldiğinde
Bunların dışında, ekip gelene kadar ara verilmeden sürdürülür.
Hava yolu tıkanıklığı — Heimlich manevrası
Yabancı cisim tıkanıklığında yaklaşım, tıkanmanın tam olup olmamasına göre değişir:
Kısmi tıkanma
Kişi öksürebiliyor, konuşabiliyor, nefes alabiliyorsa müdahale edilmez. Öksürmeye teşvik edilir; sırtına vurulmaz, çünkü cisim yer değiştirip tam tıkanmaya dönüşebilir.
Tam tıkanma
Kişi konuşamıyor, öksüremiyor, elleriyle boğazını tutuyorsa (boğulma işareti) hemen müdahale edilir:
- Arkasına geçilir, bir yumruk göbek ile göğüs kemiği arasına konur
- Diğer elle kavranıp içe ve yukarı doğru bastırılır
- Cisim çıkana veya kişi bilincini kaybedene kadar sürdürülür
Bebeklerde Heimlich uygulanmaz. Bebek yüzüstü kol üzerine alınır, başı gövdesinden aşağıda tutulur, sırtına 5 kez vurulur; ardından sırtüstü çevrilip göğsüne 5 kez bası yapılır.
Gebelerde ve çok şişman kişilerde bası göbekten değil göğüs kemiği üzerinden yapılır.
Kısa özet
Beynin oksijensiz kalma sınırı 4-6 dakikadır. Sert zemin, 30 bası–2 solunum, dakikada 100-120 hız, yetişkinde 5-6 cm derinlik. Kısmi tıkanmada öksürmeye bırakılır, tam tıkanmada Heimlich uygulanır; bebekte Heimlich yoktur.