Yara, derinin bütünlüğünün bozulmasıdır. İlk yardımda amaç yarayı iyileştirmek değil, kanamayı durdurmak ve enfeksiyonu önlemektir.
Yara çeşitleri
- Kesik yara: Cam, bıçak gibi keskin cisimlerle oluşur. Kenarları düzgündür, kanama belirgindir.
- Ezik yara: Künt darbeyle oluşur. Dışarıya kanama az, dokuda hasar çoktur.
- Delici yara: Giriş deliği küçüktür ama derinlere iner. Görünenden çok daha tehlikelidir — kanama içeride olabilir.
- Parçalı yara: Doku yırtılıp parçalanmıştır; kirlenme riski yüksektir.
- Sıyrık: Yüzeysel, kılcal damar kanaması olur.
Yaraya genel yaklaşım
- Kanama varsa önce durdurulur (bkz. Kanamalarda İlk Yardım).
- Yara kurcalanmaz, içindeki pıhtı temizlenmez.
- Üzeri temiz bir bezle kapatılır.
- Yaralı sağlık kuruluşuna yönlendirilir.
Yaraya sürülmez: tentürdiyot, alkol, diş macunu, yoğurt, salça, kül, idrar gibi halk arasında bilinen hiçbir şey. Bunlar hem enfeksiyon riskini artırır hem de yaranın gerçek durumunu doktordan gizler.
Saplanan cisim
Kesinlikle çıkarılmaz. Saplanan cisim damarı tıkayarak kanamayı kısmen durdurmuş olabilir; çekildiğinde kanama şiddetlenir. Yapılacak olan cismi olduğu yerde sabitlemektir: çevresine katlanmış bezlerle destek yapılır, sargıyla tespit edilir ve yaralı öyle nakledilir.
Göğüs yaralanmaları
Göğüs duvarında delici bir yara varsa, nefes alırken içeri hava emilir ve akciğer sönebilir. Bu yüzden yara hava geçirmez bir malzemeyle (naylon, temiz poşet) kapatılır; kenarların üç tarafı yapıştırılır, bir kenar açık bırakılır ki nefes verirken hava dışarı çıkabilsin.
Yaralı yarı oturur pozisyonda, yaralı tarafı altta kalacak şekilde tutulur — sağlam akciğerin rahat çalışması için.
Karın yaralanmaları
Karın yaralanmalarında organ dışarı çıkmışsa:
- Organ içeri sokulmaya çalışılmaz
- Üzeri temiz, nemli bir bezle örtülür (kurumasını önlemek için)
- Yaralı sırtüstü yatırılır, dizleri karnına doğru bükülür — karın kaslarının gerginliği azalır
- Ağızdan hiçbir şey verilmez; ameliyat ihtimali vardır
Uzuv kopması
Kopan parça atılmaz, dikilme ihtimali vardır. Doğru saklama:
- Kopan parça temiz bir beze sarılır
- Su geçirmeyen bir poşete konur
- Bu poşet, buzlu su dolu ikinci bir kabın içine yerleştirilir
- Parça doğrudan buza veya suya değdirilmez — doku zarar görür
Yaralının kanaması durdurulur; gerekiyorsa turnike uygulanır ve saati yazılır.
Kısa özet
Yara kurcalanmaz, üzerine hiçbir şey sürülmez. Saplanan cisim çıkarılmaz, sabitlenir. Göğüs yarası üç tarafı kapalı örtüyle kapatılır. Karından çıkan organ içeri sokulmaz, nemli bezle örtülür. Kopan uzuv poşetlenip buzlu suya konur, doğrudan buza değmez.